'Ik maak me ernstig zorgen,' zei Joannes na het ontbijt de volgende dag.

'Dat is je maar geraden ook,' zei ik plagerig, 'dat is je vàk! Maar vertel op!'

'Nou heb ik het zelf gezien: Myriam zet een volgende stap, maar haar man niet! Ik voelde me zo machteloos, want je ziet voor je ogen gebeuren dat een huwelijk kapot gaat als de man niet mee wil. En je kunt er niets aan veranderen, hoe graag je ook zou willen. De vrouw zelf kan haar man ook niet dwingen...

Wat ik over het huwelijk heb geleerd op het seminarie en in allerlei boeken, klopt van geen kanten! Men deed en doet vaak net of de vrouw alles in de relatie regelen kan en ook regelen móét! De man heeft er geen rol in, geen verantwoording. En ik kon daarover niet aan de praat komen met leraren of medestudenten. Maar vrouwen kunnen in veel landen, religies en culturen geen kant op. Ook al willen ze anders: ze zitten met handen en voeten vast. Gekneveld, de mond gesnoerd... Vooral als ze kinderen hebben! Hoe heb jij dat nou verwerkt met je man? En hoe ging dat bij je VOS-cursisten?'

'Ik zie er tegenop om er over te praten,' zei ik naar waarheid, 'je zou het zo gemakkelijk op mijn man af kunnen schuiven, terwijl het hele huwelijk een mens-onderdrukkend systeem is... Terwijl de zachtmoedigste man óók voorgeprogrammeerd is...'

'Je vergist je Ina, ik weet er heel veel van! Ik heb veel gepraat met moeder, met Myriam, met duizenden vrouwen uit allerlei landen! En heb je mijn encycliek niet gelezen?'

'Je hebt gelijk. Ik denk dat het komt omdat ik toch nog steeds een man in je zie, eentje die geen echtgenoot is geweest. Ik vergat dat je zo goed als een vróúw bent!'

We zwegen een hele tijd. Maar mijn gedachten en gevoelens werkten dóór. Dat oude verhaal, die oude koeien...

'Die oude koeien,' zei Joannes alsof hij met mij meegeleefd had, 'die kunnen pas gaandeweg uit de sloot gehaald worden, als je er wat mee doet! Je hebt je man op een ander spoor gezet en dat boek geschreven, met als raamwerk dat vreemde verhaal over het graf van je moeder, je hebt VOS-cursussen begeleid en jarenlang gepoogd met Frans aan de praat te komen. Dat zijn allemaal omkeringen! Je hèbt er al een hoop mee gedaan!'

'Ik weet het, het doet me erg goed dat uit de mond van een man te horen!'

'Dat klinkt treurig, alsof je dat soort dingen nog maar weinig uit monden van mannen gehoord hebt.'

'Zeg maar gerust: uit die van slechts twee!'

'Ik kan wel raden van wie die monden zijn! Het moet je toch goed doen dat èn je man èn je zoon deze dingen zijn gaan zien!'

'Dat doet me zeker goed. Ik snap dan ook niet dat het kennelijk niet genoeg voor mij is, dat die oude koeien nog gedeeltelijk in de sloot zitten. Maar dat klopt weer wel met het feit dat ik nog steeds "vrouwelijke" trekjes bij mezelf herken. Zoals: verontschuldigen voor iets wat volstrekt onbelangrijk is, bang zijn voor veroordelingen, bang om gek gevonden te worden, angst om voor je eigenwaarde uit te komen, mannen laten doorpraten als ze over bagatellen zitten door te zagen...

En altijd bang voor jongens, voor mannen, voor hun overwicht, hun zelfverzekerdheid... hun geweld... En vanuit mijn jeugd met twee etterige broertjes: angst voor treiterijen en sarcasme. Ik weet van allerlei publicaties dat je daar je leven lang mee bezig zult zijn. Het tekent je leven. En dan dat stomme lachje op mijn gezicht!'

'Je hebt het anders nu niet Ina!'

Ik glimlachte hem toe. En we moesten allebei lachen: toch dat lachje...

'Ik zal je niet meer storen,' zei Joannes, toen we uitgelachen waren, 'ga maar door.'

Ik zuchtte, keek hem wat onzeker aan:

'En wat zeg je hiervan: als ik een baby-jongetje zie, voel ik andere dingen dan bij een baby-meisje. Dat vind ik verschrikkelijk: je straalt boodschappen uit naar zo'n totaal afhankelijk en machteloos wezentje... Ik heb er grote moeite mee om iets met kinderen te moeten doen. Er naar kijken is voor mij al een probleem!'

'God meid! Daar heb ik nooit zo bij stil gestaan, maar ik kan er helemaal inkomen. Waarschijnlijk zou ik er van nu af aan ook moeite mee hebben, maar ik kom eigenlijk nauwelijks met kinderen in aanraking.'

'Misschien trouw je nog wel eens. Je bent er jong genoeg voor en dat celibaat gaat toch de kast in.'

'Ik trouw niet Ina.'

'Dat weet je niet.'

'Dat weet ik wèl. Ik heb er geen behoefte aan en ik wil geen kinderen. Bovendien kan het niet: ik zou een goede vader willen zijn en dan was er geen tijd over voor al mijn andere taken!'

'Dan zou je juist uitermate geschikt zijn als vader! Eentje zoals de mensheid zo hard nodig heeft!'

'Ik ben al vader Ina, over miljarden kinderen, want meer dan negentig procent van de volwassenen is emotioneel nog kind! En jij en andere vrouwen hebben mij geleerd hoe ik hen hun recht op volwassenheid kan teruggeven! Ik kies niet voor eigen kinderen en niet voor een vrouw en een huis om aan gebonden te zijn.'

'Je bent een echte màn: je kiest voor je werk!' zei ik hatelijk.

Diep gekwetst keek hij me aan:

'Je wil me toch niet vertellen dat je deze functie kunt vergelijken met een kantoorbaan, zelfs niet met een onderwijsbaan, het gaat wel íétsje verder zeg! Ik begrijp deze reactie helemaal niet van jou! Als mijn functie zó onbelangrijk is, waarom ben je dan meteen naar me toe gekomen? Van zo'n eind weg! Dat was niet alleen omdat ik een persoontje was die in de knoei zat.'

'Dat zou ik voor iedereen doen.'

'Je begrijpt me best, maar je wil me niet begrijpen!'

'Nu heb je me te pakken, Joannes!'

'Ik wil je helemaal niet te pakken nemen Ina! Dat zie je verkeerd!'

'Ik voel het zo: je hebt me gepakt op waarin ik verkeerd zat. We kunnen wel heen en weer blijven praten, maar dan draaien we in een spinnenweb, als we niet uitkijken. Je hebt gelijk hoor, sorry.'

'Tegen mij hoef jij nooit sorry te zeggen.'

'Als ik daar behoefte aan heb, moet je me dat gunnen,' zei ik snibbig. Waar was ik toch mee bezig en waar moest dat heen? Ik begon me steeds rottiger te voelen en voelde me inderdaad steeds vaster in een spinnenweb gedraaid. Ik zei dat, maar hij wist er ook geen antwoord op.

'Maar ik blijf nu wel met dat rotgevoel zitten, waarvan ik niet weet waar het vandaan komt!' klaagde ik even later.

'Wat deed je totnutoe met je-rot-voelen in een situatie waarin je niet direct helderheid kreeg? In je boek schreef je er over: dan liet je het rustig zitten en vaak kwam je er dan na een paar dagen achter hoe de vork aan de steel zat. En altijd was dat een verademing voor jou! Laat maar zitten!'

'Je hebt gelijk. Ik ga thee halen,' zei ik en verdween naar de keuken.

Toen ik terugkwam, zag ik dat hij mijn richting uitkeek. Hij had mij nagekeken en was naar de deuropening blijven kijken tot ik weer verscheen. Ik zei plagerig:

'Ben ik zo'n bezienswaardigheid dat je op me zat te wachten?'

'Heb maar niet zo'n verbeelding hoor,' plaagde hij terug, 'maar ik vind je wel bijzonder.

En nu jouw ideeën over het huwelijk, want die heb ik nodig als celibataire man met zo'n gigantische baan. Ik heb al veel geleerd, maar jij bent nog een stapje verder gegaan, ik wil graag jouw mening horen.'

'Het is niet mijn mening Joannes: ik spreek steeds meer vanuit natuurwetten! Vanuit Chaos, het èchte holisme, de èchte theologie, sociologie... Hetgeen allemaal hetzelfde is.

Ik vind het heel goed als twee mensen samen iets beginnen, of ze nou van hetzelfde of van verschillend geslacht zijn. Het is echter noodzakelijk dat ze vanaf het begin eerlijk tegenover elkaar zijn.

Die roes van verliefdheid is vaak gauw over. Gelukkig, want die verblindt en doet partners op de tenen lopen om die ander toch maar te behagen! Dat is on-eer-lijk!'

'Dat doen jij en ik dus niet: we liggen geregeld in de clinch. Nu al, terwijl we elkaar pas zes dagen kennen! Hebben wij even een goed huwelijk!' zei hij lachend.

'Ik wil niet dat je geintjes maakt, daar kan ik niet tegen op dit moment.' Daar had je die spinnenweb weer...

'Daar heb je die spinnenweb weer Ina,' zei hij, 'maak je maar niet druk, vertel maar verder. Ik wilde je niet vastdraaien in je woorden. Sorry.'

Ik zuchtte en zweeg een poos, om de draad weer op te kunnen pakken, als dat nog wilde lukken tenminste. Ineens stond ik op en liep naar het muurtje aan de rand van het terras. Ik ging erop zitten en zwaaide mijn benen naar de andere kant, die van het dal. De rots waarop het muurtje gebouwd was, liep onder mij steil naar beneden zag ik, zo'n meter of tien wel. Ik staarde de verte in en liet mijn benen bengelen. Plotseling voelde ik een sterke greep op mijn schouder. Iemand stak een arm onder mijn knieën door, tilde me als een veertje van het muurtje af en zette me voorzichtig op mijn voeten.

'Doe niet zo gevaarlijk Ina!' zei Joannes, 'je hoeft zó ver niet van me weg te vluchten! Het is daar diep, zo'n dertig meter minstens!' Hij sloeg een arm om me heen en bracht me naar mijn stoel. 'Wil je er over praten? Kan ik wat voor je doen?' liet me gaan zitten en pakte mijn pols beet. Ik zuchtte en zweeg. Er ging zoveel door me heen. Ik kòn gewoonweg niet praten.

'Het is zoveel en het heeft met zoveel te maken,' zei ik uiteindelijk, 'niet alleen met mij. Het is een dikke vette warboel, een knoop zonder einde. Wereldwijd. Ik kan nou wel mooi gaan theoretiseren, maar dat lukt me nog steeds niet zonder pijn en verdriet, als het over huwelijk en gezin gaat. Ik heb, denk ik vaak, een psychiater nodig.'

'Ik denk het niet, je gaat er goed mee om en die kluwen zal steeds minder moeilijk worden. Dat heb ik vooral van jou begrepen hoor! Een psychiater zou je misschien juist niet helpen...'

We zwegen een hele poos.

'Toen ik op de VOS-cursus in de gaten kreeg hoezeer huwelijk en gezin een vies politiek zaakje waren en wereldwijd ontwikkeld waren ten koste van de vrouw, hoezeer huwelijk en gezin zelfs economische en emotionele uitbuiterijen van de vrouw zijn, begon ik mijn bek thuis open te trekken. Dat kwam natuurlijk heel beroerd aan en ik begreep dat. Weet je hoe het voelt Joannes,' zei ik met tranen in mijn ogen en in mijn stem, zijn hand pakkend, 'je kwetst iemand diep, omdat er dingen totaal niet kloppen en je weet ook dat de ander zich persoonlijk aangevallen voelt, terwijl jij alléén maatschappelijke patronen in die ander bovenhaalt, juist om de èchte ander de ruimte te geven.

Ik raakte er verbijsterd over dat vrouwen binnen de zes weken deze dingen in een grof raamwerk konden doorzien en dat haar mannen dat niet konden, helemaal niet wìlden ook. Haar echtgenoten, die haar op de huwelijksdag liefde en door-dik-en-dun-samengaan beloofden...

Je ziet alles als een maatschappelijk patroon, maar je krijgt het wel persoonlijk op je brood. De reacties van mijn man waren haast woordelijk hetzelfde als die van andere echtgenoten. Alsof alle mannen om de tafel waren gaan zitten en, na intensieve studie en wekenlange vergaderingen, afgesproken hadden om dìt te zeggen als hun vrouwen dàt zouden doen en zeggen. Zó keihard zitten deze patronen fractal ingebakken. Zó doodsbang zijn vooral mannen om hun veilige plekje, hun "lieve" moederfiguurtje, hun emotionele opvang, hun superioriteitsgevoel en hun macht op te moeten geven.

Mijn man voelde dan ook de grond onder zijn voeten wegzakken en schoof alles naar mij terug: een voor feministes bekende reactie. En dat terwijl hij zo'n zacht en gevoelig karakter had. Die gespletenheid, dat dubbele, dat heb ik zo vaak gehoord van vrouwen! Ik raakte er verbijsterd over dat iets wat goed begonnen was, een goede vriendschap, onmiddellijk na de huwelijkssluiting door een langzaam sluipend vergif gesloopt werd: het gif van het kostwinners/huisvrouw-syndroom.' Ik schudde mijn hoofd en liet het tussen mijn handen zakken, mijn ellebogen op de knieën. 'Ik vind dit zo moeilijk om te zeggen,' zei ik.

'Ik denk dat ik het wel kan raden, maar daar schiet jij niets mee op!' en Joannes legde zijn hand warm en zwaar in mijn nek.

'Nee, dat weet ik. Maar ik hou het in het algemeen, omdat het algemeen ìs, nog steeds anno 1998!

Ik vond het vreselijk om te ontdekken dat het huwelijk een valkuil bleek, dat mannen niet tot vriend voor hun vrouw zijn opgevoed, maar integendeel: als persoonlijke vijand reageren, zo gauw hun vrouw buiten het vaststaande kader stapt.' Dàt hoge woord was eruit.

Joannes pakte me bij mijn schouder. Ik greep die hand vast, legde mijn hoofd erop eventjes. Toen ging ik door:

'Ik ben zo in de war geweest, en wanhopig, moedeloos en alleen. Ondanks mijn vriendinnen, want je staat er toch op je eentje voor. Ik voelde me verraden en eenzaam... Ik ben vaak overspannen geweest in die tijd. Heb dikwijls op het punt gestaan om naar een advocaat te stappen. Ik was zo ongelukkig,' en ik begon te huilen. Hij streelde even over mijn haar, liet zijn hand op mijn rug liggen. 'Ik heb al zoveel gehuild,' snikte ik.

'Nog niet genoeg blijkbaar.'

Na een poosje ging ik verder:

'Ik heb veel gewetenswroeging, zware gewetenswroeging gehad, toen ik de politiek doorkreeg achter het opvangen van de spanningen die mannen uit hun werk mee naar huis brengen.

Elke keer wist ik me geen raad als ik weer zo'n rotverhaal te horen kreeg. Dan zag ik na bijvoorbeeld zo'n gespannen vergadering met allerlei oneerlijke manipulaties, mijn man met een klein gezichtje van vermoeidheid thuiskomen, zag met mijn geestesoog iedere collega naar diens huisje gaan en dáár zijn gal spuwen. Dan zag ik de volgende dag vanuit mijn huis mijn man, enigszins opgeknapt weer terug gaan. En al die collega's van hem: idem dito! Maar dáár veranderde NIETS!! Mede door die opvang van de "lieve" moederfiguren! En weekenden waren opknapbeurten, vakanties verkapt ziekteverlof in plaats van extra-energie-opdoen.

En een ander punt van mijn gewetenswroeging was: wat deed zijn werkgever met het geld dat ik hem uitspaarde, doordat ik zó intensief voor mijn man en onze kinderen zorgde, en doordat ik zijn taken in huis erbij had, dat hij voor de volle honderd procent in zijn werktijd ter beschikking stond van die werkgever? En na zijn verblijf en opvang thuis weer een beetje opgepept naar kantoor kon. Dat waren stukken van mijn woede, verwarring en gewetenswroeging.

Aan "geestelijken" had ik toen al niets meer. Ook niet aan andere hulpverleners! En ook niet aan de voortreksters van de tweede feministische golf! Ik heb het allemaal in mijn eentje uit moeten dokteren! Al die weerstand van alle kanten, met als gevolg mijn gepieker, hebben mij echter wel een haarscherp inzicht bezorgd.

Ten slotte besloot ik dat ik mijn man op zou blijven vangen, omdat hij ook maar een mens was en geen kant op kon. Dat gaf me een hoop rust. Omdat ik zoveel met hem praatte, ging ik besef krijgen van OMKEREN: ik begeleidde hem erin om dingen op zijn werk niet meer te pikken en om daar als mèns te willen functioneren. En hij begon zachiesan door mij de politiek achter zijn werksituatie te zien: dat hij alleen maar werkkracht mocht zijn en liefst één die zich doodwerkte... Maar ik nam me wel voor om bij zijn pensionering een speech te houden!'

'En, heb je dat gedaan?'

'Jazeker!' zei ik met glinsteroogjes, 'en iedereen was er gelukkig mee! Ik heb het nog wel ergens op een bandje staan. We hadden nadrukkelijk mijn "onzichtbare collega's" ook uitgenodigd: de partners van zijn collega's. Het zat er vol vrouwen, dat zie je anders nooit! Een feestelijk gezicht.' Ik glimlachte even bij de herinnering, ging door:

'Ik begon overal diezelfde patronen doorheen te zien, ook met Frans. Ik was zo in de war door hem: hij sprak altijd over liefde en dan had ie mij weer òm. Maar dan kwam ik thuis en dat klopte niet met wat hij zei. Ik kon maar niet accepteren dat liefde bekhouden zou zijn, en dingen van jezelf opgeven, geen liefde, waardering en begrip vrágen. Het klopte niet: dat soort liefde mochten alleen moeders/echtgenotes uitvoeren.

Hij had het ook vaak over: laten zien dat je machteloos bent, dan gaan mensen òm. Maar ook dat klopte niet voor huisvrouwen... Wel voor honden, niet voor huisvrouwen. Die ZIJN machteloos en daar wordt juist misbruik van gemaakt. Die machteloosheid IS ER èn is onzichtbaar èn is politiek/economisch van wereldbelang...

En: mannen in allerlei machtssituaties zijn heel goed, als vanzelfsprekend, zonder gewetenswroeging of onrust in het misbruiken van de machteloosheid van hun slachtoffers voor eigen bevrediging, voor eigen gewin...

Pas na drie jaar zei hij ineens: "liefde is ook: iemand een schop onder de kont geven! Dingen niet meer pikken! Waardering opeisen!" Dat luchtte me enorm op.

Maar wat bleef was dat ik helemaal niet met hem praten kon. Terwijl dat had gemóéten bij een pastor, bij iemand die zo vèr was!'

Ik hield even op.

'Joannes,' begon ik ongelukkig, starend op m'n wriemelende vingers in mijn schoot en hield op. Hij was meteen naast me. Zijn hand schoof onder mijn kin en hij tilde zachtjes mijn hoofd op. Door een waas van tranen keek ik hem aan. Hij pakte mij bij mijn schouders.

'Ik heb dit nog nooit tegen iemand gezegd!'

'Dan wordt het wel eens tijd', zei hij bezorgd, 'biecht maar op!' en sloeg zijn armen om mij heen, me dicht tegen zich aantrekkend. Even brak het bewustzijn tot me door en moest ik ondanks alles toch glimlachen: biechten bij de paus.

'Joannes,' fluisterde ik in zijn paarse polo-shirt, 'ik begon zo te háten, harder: 'ik begon mannen zo te háten! En alle gedrag wat daaruit voortkwam zo te háten! En het huwelijk en het huishouden en dat rotleven zo te háten,' riep ik uit, 'en daar was ik dan weer kwaad over op mezelf! En zelfs dáár zag ik politiek achter, achter dat kwaadworden! Ik kon er geen kant mee uit. Daar ben ik jarenlang zó door in de war geweest!' Het kwam er met een golf van hete tranen uit, van onder uit mijn tenen, alsof er nooit meer een eind aan kwam. 'Ik kon er met Frans niet over praten. Dat had moeten kunnen. Hij had me er doorheen moeten trekken als pastor! Maar integendeel: hij ging zo kleinerend met mij om dat ik hem ook ging haten. Heel scherp was ik me bewust van mijn eigen gespletenheid in dit soort situaties: houden van een deel van iemand en tegelijk een ander deel diep haten! En dat andere deel was maatschappelijk veroorzaakt, werkte in die personen tégen die personen zelf in en dat wilde ze niet weten!

Op een gegeven moment begon ik de conclusie te trekken dat, als het er op aankomt, mannen op veilig spelen en vrouwen vandaaruit dan alleen nog maar leed en verdriet bezorgen, zelfs pastores.'

'Dat doet me zeer Ina,' voelde ik zijn stem brommen in zijn borstkas, 'maar je hebt gelijk. Ik heb zulke verschrikkelijke verhalen gehoord van over heel de wereld... Huil jij maar hoor, ik heb zelf ook niet veel goeds van mannen ondervonden, alleen van vrouwen!' Hij streelde over mijn haar, kuste me op mijn hoofd.

'Het is zo verschrikkelijk lang een steen in de buurt van mijn maag geweest, het zat me zo dwars!' snikte ik, 'ik kon er niets aan veranderen!'

Hij klopte me zachtjes op de rug en wiegde me een beetje.

Na een tijd bedaarde ik wat.

'Waar ik ook niet mee uit de voeten kon was: vrouwen begrepen haar man uitstekend, daar waren ze van jongsaf in getraind: in lief-zijn en gevoeligheid naar anderen. Maar mannen begrepen niets van vrouwen en wilden dat ook in eerste instantie niet en willen dat nòg niet! Jij bent helaas nog steeds een uitzondering!'

'Maar uiteindelijk ging jouw man wel met je mee door hè!' vroeg hij na een hele tijd.

'Ja, we hebben het heel moeilijk gehad samen. Ik heb niet gebroken met hem, omdat ik vind dat dat niet kàn, zolang iemand stappen verder blijft zetten. Zó probeerde ik ook steeds vrouwen te steunen die dezelfde problemen kregen met haar man. Ik poogde haar te doen beseffen dat ze niet moesten breken en scheiden, zolang haar man elke keer een treetje hoger klom. Ik bleef er bovendien van leren. Ik wilde ook niet weggaan, zolang ik ervan leerde en die wrok voelde. Ik wilde daar overheen groeien.'

'Zal ik jou eens wat zeggen Ina?' zei hij en pakte me opnieuw bij mijn schouders. Ik keek hem aan, gespannen en een beetje bang dat hij me veroordelen zou... Daar worstel ik nog dikwijls mee. Ik had nogal wat opgebiecht... Die haat en zo...

Hij nam mijn gezicht tussen zijn handen, keek me liefdevol aan en zei toen iets anders dan hij van plan was:

'Ik zie dat je ineens weer in zo'n spinnenweb zit. Wat is er aan de hand?'

'Ik, uh, ben bang,' zei ik aarzelend, schudde mijn hoofd tussen zijn handen vandaan en sloeg met gebogen hoofd mijn ogen neer. Maar hij tilde mijn hoofd opnieuw op en dwong me hem aan te kijken:

'Bang? Waarvoor dan?' vroeg hij met grote ogen.

'Uh, dat jij me zult veroordelen om die haat en zo!' en ik begon weer te huilen, 'daar ben ik dan weer boos over op mezelf, want dat is óók politiek en zo zit ik dan weer gevangen in zo'n spinnenweb.'

'O god meid,' riep hij uit en hij sloeg zijn armen opnieuw om me heen, 'ik jou veroordelen, o god,' zei hij nog een keer en ik voelde mijn schouder nat worden, 'het is goed Ina, het is goed, wees er maar zeker van dat je geen schuld hebt! En jij was niet zelf de oorzaak van je haat! Je haatte ook niet de mànnen, maar het systeem, dat begreep ik heel goed uit je boek en nu ook weer!'

'Maar je krijgt het wel telkens persoonlijk van mannen naar je toe en van vrouwen die zich aangepast hebben in het systeem.'

Toen zei hij, terwijl hij opnieuw mijn gezicht in zijn handen nam:

'Ik wou je dit zeggen, het tegenovergestelde van veroordelen: jij hebt het allemaal niet weg willen stoppen, niet willen ontlopen. Je hebt het niet van je weg willen schuiven, of water bij de wijn willen doen! Jij hebt het allemaal willen dóórmaken, willen vóélen, omdat je zo eerlijk was en nog altijd bent! Ik vind het heel moedig van je, ik bewonder je erom Ina!'

Ik ademde òp!

'Dat heeft nog nooit iemand tegen me gezegd!' zei ik, met opnieuw, deze keer àndere tranen over mijn wangen.

'Jammer lieverd, dan hebben ze je niet op je waarde geschat! Dan kènden ze je niet! En als ze het al ooit gedacht hebben, hebben ze jou vreselijk tekort gedaan door het je niet te zèggen!' Hij kuste me op beide wangen. En omhelsde me opnieuw. Als een kostbaar kleinood, zó hield hij me vast.

We zwegen een hele poos. Toen vroeg hij met wat moeite, en dat móést hij wel, begreep ik:

'Je zei dat je nog steeds angst voor mannen hebt. Ik heb er net wat van gemerkt. Ben je bang voor mij Ina?'

'Nee, Joannes, dat ben ik geen moment geweest! Dat van daarnet was niet specifiek angst voor jou als màn, al is het wel uit de macho-maatschappij geboortig. Maar jij bent ook niet zo'n màn. Zoals mijn man dat ook niet is. Integendeel: hij wordt op handen gedragen door parochie-vrouwen!'

'Ik zou hem wel eens willen ontmoeten!'

'Dat komt vast en zeker nog wel eens, daar ben ik zeker van, vooral nu ik hier blijf. En jullie zullen het best met elkaar kunnen vinden, denk ik.'

We zwegen een hele tijd. Toen zei hij bezorgd:

'Gaat het nu weer een beetje?' en op mijn jaknikken liet hij me los en ging weer op zijn stoel zitten.

'Wil je verder vertellen over hoe je nu over het huwelijk en zo denkt? Of wil je dat een andere keer doen?'

'Ik ga nu wel door, het is per slot een vervolg op alles hè?

Zoals ik al zei: het is heel goed als twee mensen samen iets beginnen. Als die roes eraf is, kunnen ze elkaar gaan helpen met het opruimen van allerlei voorgeprogrammeerdheid en van frustraties ten gevolge van die voorprogrammering. Daar is een samenwoning of huwelijk ideaal voor: mensen kiezen hun partner niet zómaar, dat doen ze voor het overgrote deel vanuit de voorprogrammering in hun lijf en leven! Het stukje natuur is maar héél klein: zelfs verliefdheid zit boordevol voorprogrammering! Ik ben dan ook tegen vastleggen, tegen voor-eeuwig-beloftes... Ook al omdat je geen seconde vooruit kunt zien.

"Cor Unum", één van hart, stond er op onze trouwkaars. Dat vond ik schitterend toen! Maar het is een belediging van mensen! Je hoort aparte mensen te zijn en te blijven worden en elkaar dáár in te helpen!

Het huishoudelijk werk móét door beiden gedaan worden, opdat beiden de verantwoording ervoor voelen, ervaren: het huis, het eten, de boodschappen, de was is van allebei. Niet van één persoon en al helemaal niet, omdat die nou toevallig een baarmoeder heeft en geen lul. Sorry voor dat woord Joannes!'

Hij schudde zijn hoofd:

'Da's wel goed Ina! Maar als je kinderen krijgt, hoe moet dat dan met de opvoeding en dat niet vastgelegde huwelijk? Ik heb geprobeerd daar lectuur over te vinden, vergeefs. Ik heb dat nodig voor mijn tweede encycliek!'

'Dat komt mede doordat de voortreksters van de tweede feministische golf niets aan moeders/echtgenotes gevraagd hebben! Je telde alleen mee als je ging scheiden.

En het komt ook doordat mannen niet massaal in het geweer gekomen zijn! Nergens las en lees je iets over hoe je bijvoorbeeld met macho-invloeden op je zoontje moet omgaan: die jongetjes-beweging, die vriendjes! O, die VRIENDJES!! Ik heb daar verschrikkelijk mee geworsteld en dat geldt eveneens voor veel moeders. Nog altijd helaas!'

'Je hebt het niet eenvoudig gehad meid!'

'Nee, maar ik heb er wel veel van geleerd! Ook man en kinderen.

Aan kinderen moeten jonge mensen niet zomaar beginnen: daarvoor zijn nieuwe mensen te belangrijk. Ze moeten wel afspreken dat, zolang de kinderen onder de achttien zijn, ze samen voor hen zullen zorgen. Dat móét gewoon! Dat kan heel goed. En niet alleen vader voor de leuke dingen en de rottige voor moeder!

Verder is het heel belangrijk dat beide aanstaande ouders hun eigen behoefte aan kinderen beseffen en accepteren, opdat ze het kind niet belasten met overspannen verwachtingen: het kind kan nog niets géven. Als Men denkt dat het kind iets geeft is dat: dat kind iets afpakken, want het kind kan niet beslissen! Dat kan het pas tegen dat het vijftien, achttien is! Het reageert vanuit eigen behoeftes. Dat geven doet het ook vanuit eigen behoefte.

En ze moeten zich bewust zijn van hun verschillen in voorprogrammering ten opzichte van jongens en meiden. Al van vóór de geboorte van hun kinderen hebben ze beiden een uitstraling die voor jongetjes anders is dan voor meisjes. Ze kunnen dat niet helpen: zo zijn ze geprogrammeerd van vóór hun eigen eerste kreet. Maar het is verwarrend voor het kind en dat moeten ze wel weten!

Als ik een jongetjesbaby zie en mijn oude voorprogrammering ervaar ten opzicht van dit wezentje, eigenlijk versterkt door wat ik heb leren zien over mannen en vrouwen, dan probeer ik ook een energie van om-vergeving-vragen in te bouwen. Een energie van "je kunt het ànders, word een mèns". Vind je dat gek?'

'Ik weet zeker dat je daardoor een goede invloed hebt en waarschijnlijk zelfs veel goedmaakt van wat anderen met hun voorgeprogrammeerde blikken en manieren van omgaan met baby's en kinderen aan hen beschadigen!'

'Dan krijg je de schoolperikelen. De kern daarvan is dat kinderen er gevrijwaard moeten worden van rolpatronen! Je hebt er in je encycliek al op gewezen. De bisschoppen zijn nog bezig met die dingen om te gooien. Dat betekent: docenten die daar in eigen leven attent op horen te zijn, en die patronen in de leerstof telkens opnieuw moeten opengooien en met de kinderen doorpraten. Daar moeten beide ouders, samen met andere ouders achterheen zitten. Maar dat komt nog steeds moeilijk van de grond! Ik heb daar ook wat knokpartijen liggen!' Ik zuchtte, 'het beroerde is dat meiden intussen al wat anders opgevoed worden dan vroeger, maar jongens nog steeds niet! En dan ook nog alleen maar in bepaalde westerse landen.

En nog dit: als je eerlijk bent, hoeft geen enkele relatie stuk te lopen, kinderen of geen kinderen!

'En als, zoals bij jullie, de kinderen de deur uit zijn? Hoe moet het dan met een huwelijk?'

'Dan moeten beiden zich vrij weten om samen door te gaan, of ieder hun eigen leven te leiden. Maar feitelijk kan het allebei... Ik ging vaak op vakantie op mijn eentje: ik kan heel goed alleen zijn, dat vind ik zalig! Toch zijn er nog steeds mensen die dan bedenkelijk kijken. Dat alles-samen van getrouwde mensen zit er zó keihard in...'

'Jij zit hier en hij daar, bezwaart je dat?'

'Niet in het minst. Ik heb geleerd steeds voor iets belangrijkers te kiezen en dat is nu dit, hier jij, de kerk...'

'Draag je daarom geen ring?'

'Toen ik de werkelijkheid van huwelijken inzag, heb ik hem afgedaan en ik zal hem nooit meer omdoen, het is on-eer-lijk! Mijn man is hem blijven dragen, tot hij door medicijnvergiftiging dikke vingers kreeg: de zijne moest doorgeknipt worden. Die ligt nog steeds in tweeën geknipt in zijn laatje. Ik vind dat heel symbolisch: hij is vrij, ik ben vrij en zo hoort het ook!'

Trouw

'Maar trouw Ina, wat zeg je daar dan van?'

'Er is maar één trouw mogelijk: die aan jezelf. Ik ben nu heel trouw aan jou, omdat ik trouw aan mezelf ben, inclusief sores... Dat valt dan samen! Het is een zwaar politiek beladen macho-uitvinding om trouw uitsluitend te koppelen aan seks-binnen-een-relatie, aan seksualiteit (sexualiteit) en dat soort trouw dan ook nog beperkt te houden tot vrouwen. Mannen die een "slippertje" maken, worden daar niet op aangekeken... Dan ineens kan hij er eigenlijk niets aan doen: "natuur", "jager..." Toen ik mijn bek open begon te doen en het recht op een eigen mening, een stuk eigen leven begon op te eisen, ging ik heel diep ervaren dat dit de vervulling van mijn huwelijksbelofte was: tóén pas werd ik trouw!'

'Je hebt helemaal gelijk!'

We zwegen een poosje. Ik keek Joannes opnieuw aan en zei:

'Ook is het doodgewoon veel te beperkt... om maar met één mens het leven te moeten delen. Ten eerste is dat een te zware belasting van jezelf en van de ander, en ten tweede: met andere mensen kun je andere dingen delen en leren dan met die ene.

Voor kinderen is dat enge één/één-patroontje ook slecht, te beperkt... Bovendien belemmert dat één/één-denken mensen in het zetten van volgende stappen. Als een huwelijkspartner iemand of een situatie ontmoet waar hij/zij veel verder mee kan komen als mèns, dan is het noodzakelijk dat hij/zij kiest voor die volgende stap. Je moet elke keer verder kunnen kiezen en daar mag een ander je niet in belemmeren! Dat heeft mij steeds gedragen, mij voortgedreven vanaf mijn negenendertigste de hele weg terug naar mijzelf totnutoe. Dat wil niet zeggen dat er gescheiden moet worden. Dat moet helemaal niet nodig zijn.'

Joannes glimlachte:

'Daar ben jij het levende voorbeeld van! Maar ik zie dat je moe bent. Wil je stoppen?'

'Ik ga even pitten en dan wou ik er vanmiddag eens uit, ergens heen. Kan dat met jou? Ze kennen je overal.'

'Ik zet een zonnebril op en een zonnehoedje, hang een fototoestel om mijn nek, ik kam mijn haar naar achter, dan denken ze dat ik een toerist ben. Ik zoek wat leuks uit, is dat goed? En dan gaan we ergens eten...'

En zo geschiedde.